Tabiatın en muhteşem yerindeyim.
Uzaydan görülebilecek kadar büyük, yaşayan bir yapı.
Büyük Set Resifi.
Gezegendeki olağanüstü hayvan topluluklarına ev sahipliği yapıyor.
Yaklaşık 60 yıldır, onu büyüleyici bulmuşumdur.
Burada, hala bilinmeyen türler bulunmakta.
Bilim insanları, haklarında bilgi sahibi olduğumuzu düşündüğümüz hayvanlarla ilgili...
...şaşırtıcı keşifler yapıyor.
Bu seride, araştırma gemimiz Alucia yardımıyla...
...resifi hiç olmadığı kadar derinlemesine keşfetmeye çalışacağız.
En yeni teknolojileri kullanarak, gizemli derinlikleri ziyaret edeceğim.
Daha önce hiç kimse Büyük Set Resifi'nde bu kadar derine dalmamıştı.
Hayret verici kökenini öğrenmeye çalışacağım.
Resif üzerindeki en küçük canlılardan, bu olağanüstü çeşitlikteki topluluğun...
...nasıl oluştuğunu keşfedeceğim.
Gezegendeki en etkileyici canlıların ziyarette bulunduğu bu resif...
...başka hiçbir yerde görülmeyen bir ekosisteme sahip.
Okyanuslar için hayati öneme sahip.
Ve şaşırtıcı bir şekilde, birçok sırrını yeni yeni ortaya çıkarıyoruz.
Çeviri: Ali GÖL twitter: aligol1729
Keyifli Seyirler
Büyük Set Resifi, Avustralya'nın kuzey doğu kıyısında yer alır.
Uzunluğu 2,300 kilometre...
... ve alanı yaklaşık olarak 344,400 kilometrekaredir.
Yaklaşık olarak 3,000 mercan resifi...
...ve 900 adadan oluşur.
Dürüst olmak gerekirse, benim için gezegen üzerinde bulunan en olağanüstü yer.
İnsanlar bana sorup duruyor, "Hayatında gördüğün en güzel yer neresiydi?"
"Bir doğa bilimci olarak, kariyerinizde unutamadığınız bir an var mı?"
Her zaman şöyle derim, ilk defa dalış kıyafetlerimi giyip...
...yüzeyin altına indiğimde,
...ve paletlerimin yardımıyla okyanusta hareket edip...
...bir anda burada yaşayan rengarenk canlıları...
...gördüğüm an.
Harikulade canlılar. Unutulamaz bir güzellik.
Buraya ilk defa 60 yıl önce geldim.
Bu kadar komplike yaşam biçimlerini ilk defa gördüğümde...
...ne kadar şaşırdığımı hatırlıyorum.
Ancak bugün, yeni teknolojiler yardımıyla...
...resifi daha önce kimsenin görmediği şekillerde görebileceğiz.
Böylece, doğal yaşamın en büyük hazinelerinden biri olan...
...bu muhteşem yere yeni bir bakış açısıyla bakabileceğiz.
Şimdi geri dönme zamanı.
Bu yolculuğa 56 metre uzunluğundaki...
...araştırma ve keşif gemimiz, Alucia ile birlikte çıkıyoruz.
Bu keşif gezisi için, Büyük Set Resifi'nin...
...en ücra köşelerine ulaşmak için izin aldık.
Teknedeki uzman ekiplerle ve elimizdeki modern teknoloji ekipmanlarıyla..
...bu gizli dünyanın sırlarını açığa çıkaracağız.
Büyük Set Resifi'nde daha önce gerçekleştirilmemiş birçok dalış yapacağız.
Bu amaçla, birkaç özel ekipman getirdik.
Triton denizaltısı.
Denizaltı teknolojisinin son ürünü.
Bu sularda dalış yapacak olan türünün ilk örneği.
Denizaltı kaptanı Buck Taylor, dalış ekibine liderlik edecek.
Daha önce 2000 dalış yapan uzman bir isim.
Mürettebat dalış için ekipmanları ve kameraları hazırlarken...
...Buck ekibin gerisini toplayarak, önümüzdeki dalış için bilgi veriyor.
Alucia dalış ekibine hoş geldiniz.
Bu teknoloji, film için yeni imkanlar sunuyor,
...ancak tamamen tehlikesiz değil.
Eski olaylara baktığımda, denizaltında belime kadar suyun içinde kaldığımı...
...ve bir defa da yangın çıktığını hatırlıyorum.
Sigara içmek yasaktır.
Bu tür tehlikelerin yanı sıra, Buck...
...denizaltında yaşanan insani sorunlarla da başa çıkmak zorunda.
Teknede tuvalete erişim imkanımız var.
Açıkçası çok geniş değil,
...bu yüzden etrafımızda tutunabileceğimiz havlular var.
Çapı 2 metreden az, küre şeklindeki bu üç kişilik bir denizaltında...
...nasıl tuvalete gidileceği hakkında bilgi vermek...
...gerçekten ilginç bir durum. Gerçekten.
Boyun 1,82 metre.
Her yönü çeken kameralarımız var.
Harika. Teşekkür ederim. Dört gözle bekliyorum.
İlk görevimiz, resifin kuzey tarafına doğru giderek,
...Ribbon Resifi'nde araştırma yapmak.
Olağanüstü güzelliklere sahip bu bölgeyi araştırmak gerçekten harikulade.
Büyük Set Resifi'nin hikayesi resifin en önemli canlıları, mercanlarla başlar.
Bu yapıların arasında gizlenmiş olan...
...ve bu resifleri meydana getiren binlerce küçük canlı var.
Oldukça büyük bir alana yayılma amacı güdüyorlar.
Birlikte, dünyanın en büyük yaşayan yapısını meydana getirdiler.
Ancak bu büyüleyici mercan canlıları sadece geceleyin aktifler.
Davranışlarını gözlemlemek için daha önce yapmadığım bir şeyi yapmak zorundayız.
Bu gece, uzman dalgıçların, bilim insanlarının...
...ve benim içinde bulunduğum bir ekip,
...bir araya gelerek, resife daha yakından bakıp,
...daha önce mümkün olmayan bir durumu gerçekleştireceğiz.
60 yıl önce buraya geldiğimde, gece dalışı yapmak akıllıca bir hareket değildi.
Bana da öyle gelmişti. Çok tehlikeli bir işti.
Ancak şu anda, teknoloji bu konuda bize yardımcı olabilir.
Denizaltına bindikten sonra, Buck ve teknede bulunan destek ekibi...
...her şeyin yolunda gittiğinden emin olmak zorunda.
Bu an için aylardır hazırlanıyorlar.
İsmi Nadir olan denizaltımız,
...dünyanın dört bir tarafında bunun gibi dalışlar yaptı.
Okyanusun en derin noktalarında dalış yaptı.
Ancak daha önce Set Resifi'nde bulunmadı.
Bu hepimiz için bir ilk.
Hareket etmeden önce, güvenli uzaklığa ulaşmak için...
...Nadir'in pozisyonunu ayarlamalıyız.
Önemli bir işlem ancak sonunda yola çıkmaya hazırız.
Yaklaştık. Dalışa geçebilir miyim.
Anlaşıldı. Dalışa geçebilirsiniz. İyi yolculuklar.
Dalgaların aşağısına doğru yolculuk etmek, gerçek üstü bir deneyim.
İçgüdüsel bir davranış olarak, nefesinizi tutuyorsunuz.
Gece, resif hayaletli bir kasaba gibi.
Karides gibi küçük canlılar, ışığın altında yüzüyor.
Şuna bir bak!
Yetersiz ışığın altında, daha az renkli gözüküyor,
...ancak yine de büyüleyici bir dünya.
Orada bir şey var! İlk balığım!
Denizaltı bizi 300 metre derine götürecek.
Şu anda 30 metre derindeyiz.
Ancak başlangıç için yeterli.
Bu karanlık sularda, resifin etrafında dolanırken...
...Buck daha dikkatli olmak zorunda.
Mercan resifleri bazen deniz şehirleri olarak tanımlanır.
Güzel bir benzetme bu.
Buradan resif mimarisine daha yakından bakabiliriz. Mercan Konakları.
450'den fazla mercan türü var.
Görebildiğimiz bitki benzeri yapılar aslında kireç taşından yapılmıştır.
Ve içinde mercan polipi olarak bilinen milyarlarca çalışkan küçük organizma var.
Gece olduğu zaman, resifin etrafındaki su...
...zooplakton olarak bilinen küçük organizmalarla dolu bulutlara benziyor.
Ve bunlar mercanların besin kaynağı.
Mercan polipleri suyun içinde besin aramak için...
...vücutlarından dokunaçlarını çıkarıyor.
Ne yaptıklarını görebilmek için, özel kameralar kullanmamız gerekli.
Mercan polipleri, gece olsa bile, asla yaşadıkları yuvadan çıkmazlar.
Herhangi bir canlı yaklaşırsa,
...polipler dokunaçları yardımıyla avlarını yakalar.
Polipler avını sersemleterek veya öldürerek, ağzından içeri doğru çeker.
Eğer evini terk edemiyorsan, buna değmeli.
Mercan poliplerinin dokunaçları sadece yiyecek toplamak için kullanılmıyor.
Ayrıca kavga etmek için de kullanılıyor.
Mercanların da diğer kara canlıları gibi...
...kendi bölgelerine sahip olduğu keşfedildi.
Ancak bu savaşı görüntülemek için zamanı biraz hızlandırmalıyız.
Her kolonide bulunan polipler bölgelerini korumak için işbirliği halinde.
Herhangi büyük bir şehirde olduğu gibi arazi çok kıymetlidir.
Rakipler çok yaklaşırsa, anlaşmazlıklar ortaya çıkar.
Bu mücadeleler saatlerce sürebilir.
En iyi beslenme alanına sahip olabilmek için...
...mercan kolonileri birbirleriyle kıyasıya bir rekabet içinde.
Savaş zamanı haricinde ise mercanların yapacak işleri var.
Yuvalarını inşa edebilmek için...
...etraflarındaki deniz suyundan kalsiyum karbonat toplamak zorundalar.
Her mercan türünün kendi inşa yöntemi var.
Ve hep birlikte, çok daha büyük canlıların yaşayabileceği...
...muhteşem büyüklükte bir resif inşa ederler.
Geceleyin, resif dünya dışı varlıkların yaşadığı bir gezegen gibi görünür.
Ancak, burada yabancı olan biziz.
Bir kaplumbağa geliyor!
Işıklardan etkilenmişe benziyor. Haydi!
Bize doğru geliyor.
Muhteşem değil mi?
Yeşil kaplumbağa ile yüz yüze gelmek muhteşem bir ayrıcalık.
Ancak, onun ve diğer bütün canlıların burada oluşu...
...bu muhteşem mercanlar sayesindedir.
Pek üzülmüşe benzemiyor, değil mi?
Bu resif üzerinde sürekli olur.
İlk dalışım için mükemmel bir son.
Alucia'ya geri dönme vaktimiz geldi.
Hoş geldiniz.
Resifte gece dalışı yapmak harikulade bir deneyim.
Sonraki adım olarak, bu küçük canlıların nasıl bu kadar büyük...
...ve geniş bir yaşam alanı yarattığını öğrenmek istiyorum.
Bu duruma cevap bulabilmek için resife başka bir açıdan bakmalıyız.
Bu yükseklikten baktığınızda...
...Set Resifi'nin ne denli büyük olduğunu fark edebilirsiniz.
Yaklaşık olarak 2,300 kilometre uzunluğunda.
Dünya üzerindeki en büyük yaşayan yapı.
Birçok ada ve kıta kıyılarını çevreleyen sığ tropikal sularda...
...bunun gibi birçok resif oluşur.
Ancak pek azı bu kadar muazzam canlı çeşitliğine sahip olabilir.
Peki Avustralya'nın kuzey doğusundaki bu özel durum nedir?
Cevap için gerekli olan ipucu deniz tabanın şeklinde olabilir.
Eğer okyanusu kaldırıp altına bakarsak,
...bu kadar olağanüstü bir büyümenin nedenlerini ortaya çıkarabiliriz.
Resif çok sığ bir kıta sahanlığında gelişiyor.
Kıta sahanlığında, 2,000 metrelik bir kot farkı oluşuyor.
Deniz suyu yüksekliği ortalama olarak 35 metre.
Bu mesafe güneş ışığının etkili olabilmesi için gerekli yüksekliktir.
Işık mercan kayalıkları için çok önemlidir.
Çünkü mercanlar, bitkisel dokulara sahip...
...mikroskobik alglerle ortak bir yaşam içindeler.
Algler, diğer bitkiler gibi fotosentez yapabilmek için...
...güvenli bir alana ihtiyaç duyar.
Enerji üretirler.
Mercan polipleri de kendi yuvalarını inşa edebilmek için bu enerjiyi kullanır.
Birlikte, anlaşılması güç boyutlarda bir deniz altı şehri inşa ederler.
Şaşırtıcı bir şekilde, günümüzden 10,000 yıl önce burada hiçbir şey yoktu.
Bugün Büyük Set Resifi olarak bildiğimiz yer daha oluşmamıştı.
Bilim insanları bu mercan topluluklarının...
...ne zaman ve nasıl oluştuğuna dair araştırmalarına başladı.
Deniz yerbilimcisi Dr. Robin Beaman...
...tüm resifi taramak için iddialı bir proje yürütüyor.
Ve topladığı veriler yardımıyla deniz tabanının haritası hazırlanabilir.
David, bu Büyük Set Resifi'nin 3 boyutlu bir modeli.
Deniz tabanını görüntülemek için, daha derin sularda Sonar teknolojisini,
...sığ sularda ise, sualtı lazer ışınları kullandık.
Bilgisayar modelini ve radyo karbon tarihleme yöntemini birleştirerek,
...bilim insanlarından oluşan bu ekip, Büyük Set Resifi'nin...
...oluşum aşamaları hakkında bilgi edinebilecekler.
Araştırmalar, Büyük Set Resifi'nin 10,000 ile 20,000 yılları arasında...
...nasıl gelişim gösterdiğini açıklayabilir.
Ancak, bu olay hakkında bilgi sahibi olan yalnızca bilim insanları değil.
Avustralya Aborjinleri bu kıtaya 50,000 yıl önce geldi.
Bilim insanları daha resifin varlığından haberdar değilken...
...Aborjinler resifin nasıl oluştuğu hakkında hikâyeler anlatıyordu.
Bu hikayeleri dinlemek için, Queensland'a doğru yola çıkıyoruz.
Bu su altı dünyasıyla özel bir bağı olan bir toplulukla buluşacağız.
Gimuy Walubara Yidinji insanlarıyla.
Cairns şehrinin hemen dışında yaşıyorlar.
Bu topluluk, binlerce yıldır, resifin bulunduğu bu alanda yaşıyor.
Ve geleneklerinin birçoğu, eski zamanlardan bilgiler içeriyor.
Bunlardan birisi resifin nasıl oluştuğunu anlatıyor.
Dans şeklinde kuşaktan kuşağa aktarılan bir efsane.
Bu dansın anlattığı hikayenin ne oluğunu söyleyebilir misiniz?
Bu hikayeyi bana babam anlattı.
Ona da onun babası ve dedesi anlatmıştı.
Bu dansta beni asıl ilgilendiren şey, Gunyah ve kutsal balığın hikayesi.
Hikaye Gunyah'ın denize gitmesiyle başlar.
Ve suyun içinde balık olduğunu düşündüğü bir parıltı görür.
Ve onu mızrakla vurur.
Ancak vurduğu şey aslında bizim kutsal balığımız olan iri vatozdur.
Balık çok sinirlenir ve havaya yükselir.
Kanatları yardımıyla denizi dalgalandırarak,
...denizin yükselmesine sebep olur.
Bu hikaye, bizi, burada yaşayan ilk insanların dönemine geri götürüyor.
- O zamanlar neye benziyordu. - Kıyı çizgisi daha farklıydı.
Kıyı çizgisi buralarda bir yerde, Büyük Set Resifi'nin kenarında olabilirdi.
Deniz seviyesi daha aşağıdaydı ve onlar kıyı çizgisinde balık avlayabilirdi.
Bunlar eskiden okaliptüs ağaçları veya bataklıkların olduğu kireçtaşı tepeleriydi.
Burada mangrov olabilirdi.
Ancak kabaca 14,000 yıl önce,
...iklim dramatik bir şekilde değişti.
Buzul çağın sonuydu.
Böylece, eriyen buzullar...
...bütün bu kıta sahanlığının sular altında kalmasına sebep oldu.
- Bir insan yaşamı süresinde mi? - Kesinlikle.
Yani burada yaşayan insanlar geri çekilmek zorunda kaldı?
Kesinlikle. Bu durum onlar için zor bir süreç olmuştur.
Sular yükselmeye devam ettikçe...
...sahil şeridini takip ederek, geriye doğru harekete geçtiler.
Değişimin boyutu çok büyüktü. Burası çok düz bir alan.
Bu da bize suyun her yıl yüzlerce metre içeriye doğru hareket ettiğini gösteriyor.
- Her yıl mı? - Evet, her yıl.
Tüyler ürpertici bir durum.
Yani hikaye denizin yükselişiyle ilgili.
Bir uçurum vardı.
Ve uçurumun aşağısı okyanusun olduğu yerdi.
Bu gerçekten dikkat çekici çünkü bilim insanlarının araştırmalara yeni yeni...
...başlamasına rağmen, sizin hikayeniz 10,000 ile 20,000 yıl önce...
...okyanusta neler olduğuna dair olağanüstü bilgiler veriyor.
- Harikulade. - Evet.
Binlerce yıl öncesine ait bir hikaye.
Evet. Ve bu hikayenin anlatılması için...
...elimizdeki tek yol dansımız ve şarkılarımız.
Kültürümüzü bu şekilde devam ettirebiliriz.
Böylece geleneklerinizi sürdürülebilirsiniz.
Muhteşem.
Nesiller boyunca bu hikayenin anlatılması...
...ve günümüze kadar ulaşması, gerçekten şaşırtıcı bir durum.
Ve bu hikaye, bilim insanlarının bulduğu...
...Büyük Set Resifi'nin yaşı ile örtüşüyor.
Bu resifi oluşturan poliplerin okyanus akıntılarıyla geldiği aşikar.
Mercanlar gezegen için yeni bir şey değil.
500 milyon yıldır hayatlarını sürdürüyorlar.
Oluşan yeni resifler binlerce hayvan türüne ev sahipliği yapar,
...ve hızlıca yeni bir topluluk oluşmasına ön ayak olur.
Bugün, Büyük Set Resifi...
...pek çok hayvan topluluğuna ev sahipliği yapan bir yer.
Ve bir sonraki adım olarak, bu bölgede yaşayan canlıların...
...hikayesini öğrenmek istiyorum.
Bunun için, Alucia ile birlikte kuzeydeki eşsiz bir bölge olan...
...Lizard Adası'na gideceğiz.
Büyük Set Resifi boyunca uzanan 600 kıta adasından biri.
Adanın sığ lagünü muhteşem biyolojik çeşitliği ile biliniyor.
Alucia derin sularda demir attığı için...
...kıyıya ulaşmak için daha basit bir ulaşım aracı kullanıyoruz.
Lizard Adası'nı ilk defa 1957 yılında ziyaret ettim.
O zamanlarda, ıssız bir adaydı.
Mercan resiflerini anlamamızda yardımcı olabilecek bu uzak karakolun...
...ne kadar önemli olduğunu az çok biliyordum.
Ancak bugün, bu muhteşem ada dünyaca ünlü bir yer haline geldi.
Burada, birkaç 10 yıldır, bir araştırma istasyonu bulunuyor.
Böylece, bilim insanları devamlı olarak çalışıp,
...resifi oluşturan hayvan toplulukları hakkında detaylı çalışmalarda bulunuyor.
Lizard Adası her yıl 100 farklı araştırma projesine ev sahipliği yapıyor.
Burada, bilim insanları bu kadar karışık bir toplulukta işlerin nasıl yürüdüğünü...
...ve resif sakinlerinin nasıl yaşadığını araştırıyor.
Araştırmaları sayesinde, yaşayan canlı sayısı bakımından,
...resifin yağmur ormanlarına rakip olduğu görünüyor.
İlk soru tüm bu farklı canlıların nereden geldiği.
Lizard Adası zenginliğini, üzerinde ve kıyı şeridi boyunca yetişen bitkilere borçlu.
Bitkilerin hem karaya hem de denize bağlantısı var,
...ve bunlar mercanlar için hayati öneme sahip.
Bunlar mangrov ağaçları.
Bu kökler, her büyüklükteki yavru balıklar için...
...barınak görevi görür.
Bu küçük balıkların birçoğu zararsız görünür.
Ancak büyüdüklerinde,
...resifin en tehlikeli yırtıcıları haline gelecekler.
Bu mangrovların burada olması, bu adanın neden dünyanın en zengin...
...ve çeşitli balık popülasyonuna sahip olduğunu açıklayabilir.
Bu mangrovlar sadece yuvalama alanı değil aynı zaman oyun parkıdır.
Oyunun amacı, tüm canlı türlerinin en savunmasız olduğu...
...zaman dilimi olan çocuklukta, hayatta kalabilmek.
Bebek kaplumbağalar...
...vatozlar ve hatta köpek balıkları buraya sığınırlar.
Bu siyah uçlu köpek balığı yalnızca birkaç haftalık.
Büyüklüğünün 6 katına ulaştığı zaman, bir yetişkin olarak resife doğru yol alacak.
Hayatlarının ilk yılında, mangrovlar onları güvende tutmada hayati bir rol oynar.
Yavruyken daha büyük köpek balıkları karşısında savunmasızdır.
Ancak mangrov kökleri daha büyük yırtıcıları dışarda tutarak,
...gençlerin güven içinde yaşamasını sağlar.
Gençler kendilerini hazır hissettiklerinde,
...mangrov ormanını arkalarında bırakarak, resife doğru yola çıkar.
Sonraki mücadele ise dünyanın en kalabalık ekosisteminde...
...kendine ait bir yer edinebilmektir.
Burada bir yer edinmek, kolay bir iş değil.
Bu yüzden resifin en çok bilinen canlısı çok özel bir ilişki geliştirmiştir.
Palyaço balığı bu kalabalık problemini bir başka canlı ile...
...aynı alanı kullanarak çözüyor, dev denizşakayığı.
Her iki tarafın da fayda sağladığı bir ilişki geliştirmişler.
Denizşakayığı kaşındırıcı ve acı verici dokunaçlara sahip.
Çoğu balık, dokunaçlara dokunduğu zaman şiddetli bir acı duyar.
Ancak palyaço balığının mukusla kaplı...
...koruyucu katmanı sayesinde böyle bir sorunu yok.
Palyaço balığı denizşakayığının üzerindeki istenmeyen parazitleri temizleyerek,
...onun sağlıklı kalmasını sağlar.
Karşılık olarak, denizşakayığı, palyaço balığına koruma sağlar.
Denizşakayığının zararlı dokunaçları...
...palyaço balıkları için tehlikeli olabilecek balıkları uzak tutar.
Bir çift için üreme zamanı geldiğinde, bu koruma hayati önem taşır.
Bir dişi, yaşadığı denizşakayığı kayası üzerine binden fazla yumurta bırakabilir.
Dişi yumurtaları kayanın üzerine bırakırken,
...erkek, dişinin ardından giderek yumurtaları döller.
Bir haftanın ardından, gençler kendini gösterir.
Yumurtadan çıkmaları sadece gece gerçekleşir.
Bu yüzden bu olayı kaydedebilmek için kızılötesi kameralar kullanıyoruz.
Bu olay ilk kez filme alınıyor.
Babalarının nazik dokunuşları, gençlere yardım ediyor.
Küçük larvalar serbest kaldığında, tek başlarına hareket ederler.
İlk birkaç hafta boyunca, açık okyanusta kendi hayatlarını sürdürürler.
Ancak palyaço balıkları, açık denizde...
...bu kadar sürüklendikten sonra resife nasıl geri dönüyorlar?
Bunu anlamak için, bu renkli su altı dünyasında...
...hiç aklımıza gelmeyen bir duyumuza başvurmalıyız.
Ses.
Mercan resifleri inanılmaz derecede gürültülü bir yerdir.
Balıklar ve omurgasız canlılar bir dizi tıkırtı, homurtu ve çıtırtı sesleri yayar.
İyi şartlara sahip resiflerde, çeşitli ve fazla sayıdaki canlıların...
...bulunmasıyla bu sesler daha gürültülü olabilir.
Balıklar da kuşlar gibi seslerini...
...şafakta ve akşam üstünde duyurur.
Papaz balığı kendi bölgesini belirtmek için ses çıkarıyor.
Denizatı bir eş bulabilmek için tıkırtı sesi çıkarıyor.
Diğer türler de gündelik işler için belirli tonlarda sesler çıkarıyor.
Papağan balığı ise resifi oluşturan mercan kayalıklarını katır kutur yiyor.
Balıklar, sesi iki faklı yolla algılayabilir.
Birçoğunun iç kulakları vardır,
...ancak suyun altında, sesi titreşim olarak da hissedebilirler.
Yayılan gürültü, topluluğun iyi durumda olduğunu gösterir.
Ek olarak, gürültülü bir resif, yeni gelecek olanlar için daha davetkardır.
Genç palyaço balığı gibi yeni gelenler.
Bu erkek balık bir düğmeden daha büyük değil,
...ancak bu büyük şehirde kendine ait bir yer bulma zamanı geldi.
Bu aşamada, yüzme yeteneği çok da yeterli değil.
Ancak işitme duyusu çok hassas ve eğer resif uygunsa,
...bu durumu yüzlerce metre öteden fark edebilir.
Yolculuğu günlerce sürebilir.
Yırtıcılardan korunmak için geceleyin hareket etmeyip, saklanırlar.
Balıkların, resifle olan iletişimi nasıl sağladıklarını...
...öğrenebilmek için Lizard Adası'ndayız.
Ve bilim insanları balıkları yakalamak için basit bir yöntem geliştirmişler.
Lizard Adası'nda kullanılan bu ışık tuzağı gibi yöntemlerle...
...resifin nasıl hareket ettiği hakkında önemli bilgiler edinebiliriz.
Genç balıklar, arılar gibi ışığın etrafına üşüşüyorlar.
Topluluğun en yeni üyelerini inceleyerek, bilim insanları bu yavru balığın...
...iyi bir yuva için ne kadar süre yolculuk edebileceğini öğrenebilir.
Palyaço balığı yavruları için konuşursak, yuva yapacakları bir resif bulana kadar...
...400 kilometre kadar yolculuk yapabilirler.
Neyse ki, çoğunluk için, bu çok daha kısa bir yolculuk.
Bazıları, nadir olarak yumurtadan çıktıkları kayalıklara dönse de...
...%60'ı aynı resif üzerinde faklı bir ev bulurlar.
Palyaço balıklarının ve denizşakayıklarının işbirliği...
...bu aşırı kalabalık şehirde başarılı olmalarının anahtarı niteliğinde.
Diğer canlılar ise farklı bir ilişki türü içindeler.
Aynı alanı paylaşmak yerine, bölgelerini korumak için mücadele ederler.
Mantis karidesi.
Tehlikeyi fark etmek işin kolay kısmıdır.
Pek çok mantis karidesi türü var,
...ancak hepsinde yaygın olarak görülen bir yetenek var, harikulade görme kabiliyeti.
Mantis karidesinin 400 milyon yıllık görme duyusu...
...hayvanlar alemindeki en komplike sistemlerden biri.
İki çıkıntının üzerine konuşlanmış gözleri...
...bizim gözlerimizin aksine bağımsız bir görme yeteneği sağlayıp,
...farklı açıları fark edebilme yeteneği kazandırır.
Gözlerimiz, görüntüleri üç görme siniri ile algılarken,
...mantis karidesi 16 farklı bölümden algılayarak,
...bizim göremeyeceğimiz spektrumdaki görüntüleri elde edebilir.
Ve bu yeteneklerini etkileyici bir amaç için kullanırlar.
Bazıları mızraklarla donatılmışken, diğerleri sadece sopa kullanır.
Ağır sıklet bir boksör gibi.
Yumruklarını öyle bir hızda savuruyor ki,
...hızı 22 kalibrelik bir merminin hızından daha fazla.
Bu güçlü yumruklar yardımıyla rakiplerini sersemletip, yuvasını koruyor.
Mantis karidesleri resif üzerinde temizliğe en düşkün canlılardan biri.
Temizlik bağımlısıdırlar.
Evlerini sürekli düzenli ve tertipli tutarlar.
Bütün bu gayretlerinin sonucu olarak,
...kendi bölgelerine düşkün olmaları şaşırtıcı bir durum değildir.
Aslına bakılırsa, mantis karidesleri ününü bu kadar hırçın olmalarına borçlu.
Ancak bilim insanları bu maço erkeğin diğer bir yüzünü keşfetti.
Bu genç kendine potansiyel bir eş bulma çabası içinde.
Antenlere benzeyen uzantılarını göstermeye başlıyor.
Tekniği bize ilgi çekici gelmese de...
...aslında dişeye gizli sinyaller gönderiyor.
Bu durum ihtimaller dahilinde, çünkü bizim ve diğer canlıların göremediği...
...bir tür ışığı görüp, yansıtabilme özelliğine sahiptirler.
Erkek, dişiyi dansa davet etmek için gösterisini sergiliyor.
Şimdilik fena değil. Dişi dansa katılıyor.
Eğer erkek, performansıyla dişiyi etkileyebilirse,
...dişi, yavrularının babası olarak bu erkeği seçecek.
Öyle görünüyor ki, erkek doğru yolda.
Flört etmenin son aşaması...
...genellikle gözlerden uzak yuvalarında gerçekleşir.
Mantis karidesi, tartışmasız olarak resiflerin en renkli karakterlerinden biri...
...ve burada nasıl hayatta kalınacağının en güzel örneğidir.
Burada bulunan her türün kendi özel konumunu oluşturması gerekiyor...
...ve bu durum da, burada bulunan olağanüstü çeşitliliği geliştiriyor.
Buradaki yaşam diğer bölgelere göre %50 daha hızlı gelişiyor.
Bu olağanüstü ekosistemi inşa eden bu küçük canlılar, pek çok yaşamın burada...
...devam etmesine ve bu kadar komplike bir habitat oluşmasına ön ayak oldu.
Ancak olağanüstü bir olay gerçekleşmeseydi, canlıların çoğu burada olmayabilirdi.
Yılda bir kere gerçekleşen, muhteşem bir doğa olayı.
Bilim insanlarının 1980 yılındaki keşfine kadar...
...Set Resifi'ndeki bu olay bilinmiyordu.
Yılda birkaç gece, bütün koşullar sağlandıktan sonra,
...bütün resif boyunca pek çok türü bulunan mercanlar, bir anda yumurtluyordu.
Bu yumurtlama olayı doğal dünyanın harikalarından biri.
Yılda bir kere mercanlar sadece kendilerini geliştirmekle kalmayıp,
...yeni yavrular doğurarak resifteki hayatın sürdürülebilmesine imkan tanıyor.
Yakın zamanlarda, bu muhteşem yumurtlama olayının nelere bağlı olduğunu keşfettik.
Ekim, Kasım aylarında, gökyüzünde dolunay olduğu vakit oluştuğunu bilmemize rağmen,
...harekete geçirenin ne olduğunu tam olarak bilemiyoruz.
Ay ışığı belki de en etkili faktör, ancak suyun sıcaklığı ve gelgit durumu...
...dahil olmak üzere başka önemli faktörler de olabilir.
Ve o an yaklaştıkça bütün resif boyunca...
olağanüstü bir heyecan duygusu beliriyor.
Balıklar ve diğer yırtıcılar bir araya gelerek,
...bu ziyafetin tadını çıkarıyorlar.
Zamanlama kusursuz olmalı.
Her türün kendine has tetikleyicisi var,
...ancak hep birlikte hareket ederlerse, başarı oranı artış gösterebilir.
Bu muhteşem olaydan yarım saat önce, yumurtlama olayının ilk sinyalleri geliyor.
Poliplerden küçük sperm ve yumurta demetleri çıkıyor.
Doğru an yakalanınca, nesneler serbest bırakılıyor.
Kıyı şeridinde, yüzlerce kilometre boyunca, mercanlar yumurtluyor.
Gün ışığında, bu muhteşem olayın gerçek boyutunu görebilirsiniz.
Mercan yumurtaları resif boyunca denizin yüzeyine doğru sürüklenir.
Mercanların yumurtlamasından sonra, gelişmekte olan larvalar...
...akıntılar ve gelgitler yardımıyla çok büyük bir alana dağılır.
Büyük bir çoğunluğu, balıklar ve diğer canlılar tarafından yenir.
Bir kısmı ise hayatta kalıp,
...var olan resifin yanında terkedilmiş bir yer,
...ya da yeni bir yer bulurlar.
Yeni mercan üyeleri, atalarının 10,000 yıl önce başladığı işe devam edecekler.
Bütün resifin bağımlı olduğu olmazsa olmaz organizmalardır.
Büyük Set Resifi'ni büyük yapan, bu küçük çalışkan poliplerden başkası değildir.
Ve yarattıkları şey, doğal yaşamın en harikulade yapılarından biridir.
Bir dahaki sefere, Büyük Set Resifi'ni ziyaret eden...
...muhteşem canlılarla tanışacağız.
Buraya binlerce kilometre öteden gelen kaplumbağalarla,
...ve onları felaketten korumaya çalışan şahane insanlarla tanışacağım.
Resifin muhteşem yırtıcılarıyla yüz yüze geleceğim.
Kocaman bir köpek balığı.
Suyun içinde çok güzel görünüyorlar.
Dünyada başka hiçbir yerde görülmeyen...
...bir davranışa sahip olan balinalarla tanışacağız.
Bazıları açık denizden, bazıları hemen burada bulunan kıyılardan,
...diğerleri ise gökyüzünden gelerek,
...Büyük Set Resifi olarak bilinen bu muhteşem yeri...
...daha da güzelleştirmeye geliyorlar.
Bu dizi için, yapım ekibi zorlu bir mücadelenin içine girdi.
Büyük Set Resifi'nde olağanüstü bir deneyim için bana yardım ettiler.
Bu deneyim için, çok özel bir araştırma gemisinin faydası da dokundu.
Alucia.
Dünya üzerinde bunun gibi gemilerden fazla yok.
Bizim için uçan halı gibi bir şey.
Resifin her yerine ulaşmamıza ve David'in gördüklerini anlatmasına yardımcı oldu.
Gemi üzerindeki, bütün modern teknoloji aletleri,
...helikopter, laboratuvar ve ileri düzeyde haritalama sistemi...
Alucia'nın başındaki isim Kaptan Frank Alika.
İlk dalış için gemiyi doğru pozisyona getirme görevi onun omuzlarına yüklendi.
Bazı bölümlerin çizimi yeterli değil, burada çok fazla çıkıntı var...
...ve siz bu bölgede dalış yaptığınızda bazı problemlerle karşılaşabilirsiniz.
Bu gerçekten hiç istemeyeceğimiz bir durum.
Neyse ki, 1957 yılına göre, kaptan, gemiyi eli ile kontrol etmeyi tercih ediyor.
Her şey çok ilkeldi. Kamera bu kadar kaliteli değildi...
...ve sadece ben vardım, 16 milimetrelik kamera ile kayıt yaptım.
Yani gösterişsiz bir çekimdi, ancak bu yolda çığır açıcıydı.
Daha önce hiçbir çekim ekibinin bulunmadığı yerlerde çekim yaptık.
60 yıl sonra, bana bir kere daha tarih yazmaya hazır olduğumuz söylendi.
Bu kez, resifin yeni alanlarına ulaşmak için...
...Triton denizaltısına güvenmek zorundayım.
Sığ sularda yolculuk yapabileceğimiz gibi,
...1,000 metre derinliğe de ulaşabiliriz.
Ayrıca sıçrama bölgelerinde de çalışacağız, ve bu alet bu konuda gerçekten iyi.
Muhteşem bir görüş açısı var, içine girince görürsün zaten
Kendisini gösteriyor zaten.
İlk büyük dalıştan sadece birkaç saat önce, güvertedeki heyecan ve baskı hissediliyor.
Bu mürettebatın, kameranın ve diğer her şeyin...
...yerli yerinde olduğunu kontrol etmesi için son fırsat.
Yorucu bir sabahtı.
Ses teknisyenleri ve kameramanlar her şeyin düzgün çalıştığından emin olmak istiyorlar.
İçeride yeterli alanı açıyoruz.
David'i böyle bir aracın içine binmesi konusunda bazı endişelerimiz var.
Demek istediğim, içine girebilmek için çok küçük bir alandan geçmesi lazım.
Bazı şeyler yanlış gidebilir.
Çevik insanlar için bile içeriye girmek büyük bir problem.
David inanılmaz derecede zinde bir insan,
...ancak 88 yaşında ve içeriye nasıl gireceği konusunda biraz endişeleniyoruz.
Tamam, hepsi bu kadar.
Tamam, o zaman sadece...
Şurayı takip et, oradan ineceksin.
Ayağını şuraya uzatabilirsin, David.
Devam et, neredeyse oldu. İşte bu kadar.
İstersen bana tutunabilirsin.
Neredeyse kaptan koltuğuna oturacağım.
Sorun değil, Alışkınım.
David, her zamanki gibi tüm düşüncelerimize meydan okudu,
ve sanki 25 yaşındaymış gibi herhangi bir problem olmadan girdi.
- Kucağında tutar mısın, olur mu? - Evet.
Kapak güvenli ve hazırız.
Denizaltının ağırlığı neredeyse 8 ton.
Ve suyun içine yerleştirmek önemli bir işlem.
Güvertede duran Triton’ un kaldırılmasıyla beraber olağanüstü bir durum gelişti..
Geminin arkası bir anda canlandı.
Birçok insan etrafta koşuşturmaya başladı.
Her şey son derece dikkatli bir şekilde planlanmıştı,
...ama denizaltı hareket etmeye devam ederken...
...kötü şeyler olabileceği düşüncesi de aklınızdan çıkmıyor.
Çok heyecanlı bir an. David için de çok önemli ve heyecanlı bir gün.
Dalgaların arasında kaybolur kaybolmaz, su altı kameramanımız...
...Steve Hudson resifi filme alabilmek için kamerasını hazırlıyordu.
Nick ve ben suya atlayıp, yaklaşık 30 metre derindeki...
...resifin üstünde bulunan denizaltını dışarıdan çekeceğiz
Biraz yorucu olabilir.
Önünden, arkasından, altından ve üstünden birçok çekim yapmalıyız.
Ancak bugün, güçlü akıntıdan dolayı görüş netliği biraz zayıf.
Başlangıçta, Steve bu yüzden denizaltını bulmakta zorlandı.
Sonunda, görsel iletişim kurabildik.
Ulaşamayacağı derinliklere inmeden önce, Steve dışarıdan denizaltını çekmek zorunda.
Baş kameraman Paul Willams içeriden çekim yapıyordu.
En güzel görüntüleri yakalamak için dalış ekibi,
...denizaltı ekibi ile birlikte çalışıyordu.
Söylemesi yapmaktan daha kolay tabi.
Tam anlamıyla bir kürenin içindeydik ve dalış ekibi ile konuşamıyorduk.
Basit el hareketleriyle anlaşabiliyorduk.
Bilirsin, bu şekilde, "Çekil şuradan be adam," gibi...
...ya da "Biraz ötede dur." gibi
- El hareketini gördün mü? - Evet.
- "Teşekkür ederim" diyor. - Teşekkür ederim ve...
Şimdi inişe geçeceğiz.
Denizaltı daha derine inerken, biz de bu büyüleyici manzaranın tadını çıkarıyoruz.
Çok güzel.
Ve bu Resifin neden gezegen üzerindeki en güzel yerlerden biri olduğunu gösteriyor.
Şuna bir bak.
Benim yaşımdaki biri için muhteşem bir rahatlık içinde, olabileceği en güzel yer.
Gri resif köpek balığı.
Nefes alma problemi yok. Konuşmakta herhangi bir problem yok.
Hareket etmeniz sorun değil.
Bir tane daha var.
Öylece oturup dünyanın en sıra dışı yerlerinden birine bakıyorsunuz.
Çok azımıza verilen bir ayrıcalık.
Çeviri: Ali GÖL twitter: aligol1729